Naviguons Ensemble c 'est sensé etre un logo !!!

Nous allons exprimer l'accélération du point M dans le repère absolu OXYZ:

\[\overrightarrow{\Gamma_a(M)} = \frac{d^2 \overrightarrow{OM}}{dt^2} =  \frac{d^2 \overrightarrow{Oo}}{dt^2} +  \frac{d^2 \overrightarrow{oM}}{dt^2} \]

 

On démontre que cette expression peut encore s'écrire sous la forme

\[\overrightarrow{\Gamma_a(M)} = \overrightarrow{\Gamma_a(o)}  +  \frac{d \overrightarrow{\Omega}}{dt} \wedge \overrightarrow{oM}  +   \overrightarrow{\Omega} \wedge (\overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{oM)}  +  2 \overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{V_r(M)}  +  \overrightarrow{\Gamma_r(M)} \]

Avec: 

\(\overrightarrow{\Gamma_a(M)}\) = accélération absolue de M dans le repère OXYZ

\( \overrightarrow{\Gamma_a(o)}\) = accélération absolue de o dans le repère OXYZ

\( \overrightarrow{\Gamma_r(M)}\) = accélération relative de M dans le repère oxyz

\(\overrightarrow{V_r(M)}\) = vitesse relative de M dans le repère oxyz comme dans le paragraphe d'avant

\( \overrightarrow{\Omega}\) = vecteur rotation instantanée du repère oxyz par rapport au repère OXYZ (comme dans leparagraphe d'avant)

 

De la même manière, on peut définir l'accélération d'entrainement par \[\overrightarrow{\Gamma_e(M)} =  \overrightarrow{\Gamma_a(o)}  +  \frac{d \overrightarrow{\Omega}}{dt} \wedge \overrightarrow{oM}  +   \overrightarrow{\Omega} \wedge (\overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{oM)}\]

 

Le vecteur \( 2 \overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{V_r(M)}\) est appelé "vecteur accélération complémentaire" ou encore "vecteur accélération de CORIOLIS".

on posera: \[\overrightarrow{\Gamma_c (M)} = 2 \overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{V_r(M)}\]

et finalement, \[\boxed {\overrightarrow{\Gamma_a(M)} = \overrightarrow{\Gamma_e(M)} + \overrightarrow{\Gamma_c(M)}  +  \overrightarrow{\Gamma_r(M)}}\]

 

 

 

Démonstration

Nous avons \(\overrightarrow{\Gamma_a(M)} = \frac{d^2 \overrightarrow{OM}}{dt^2} =  \frac{d^2 \overrightarrow{Oo}}{dt^2} +  \frac{d^2 \overrightarrow{oM}}{dt^2} = \overrightarrow{\Gamma_a(o)} + \frac{d^2 \overrightarrow{oM}}{dt^2}  \)

avec: \( \frac{d \overrightarrow{oM}}{dt} = \overrightarrow{V_r(M)} +  \overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{oM}\)

 

Dérivons cette expression:

\(\frac{d^2 \overrightarrow{oM}}{dt^2} = \frac{d}{dt}( \frac{dx}{dt} \overrightarrow{i} + \frac{dy}{dt} \overrightarrow{j} + \frac{dz}{dt} \overrightarrow{k} + \overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{oM})\)

 

\(\frac{d^2 \overrightarrow{oM}}{dt^2}\) = \(\underbrace{(\frac{d^2x}{dt^2}\overrightarrow{i}+\frac{d^2y}{dt^2}\overrightarrow{j}+\frac{d^2z}{dt^2}\overrightarrow{k})}_{\textrm{acceleration relative de M / oxyz}}\) + \((\frac{dx}{dt}.\frac{d \overrightarrow{i}}{dt} + \frac{dy}{dt}.\frac{d \overrightarrow{j}}{dt} + \frac{dz}{dt}.\frac{d \overrightarrow{k}}{dt})\) + \(\frac{d \overrightarrow{\Omega}}{dt} \wedge \overrightarrow{oM} + \overrightarrow{\Omega} \wedge \frac{d \overrightarrow{oM}}{dt}\)

 

 \(\frac{d^2 \overrightarrow{oM}}{dt^2}\) = \(\overrightarrow{\Gamma_r(M)}\) + \(\underbrace{\frac{dx}{dt}.(\overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{i}) + \frac{dy}{dt}.(\overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{j}) + \frac{dz}{dt}.(\overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{k})}_{\overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{V_r(M)}}\)\(\overrightarrow{\Omega} \wedge \frac{d \overrightarrow{oM}}{dt}+\frac{d \overrightarrow{\Omega}}{dt} \wedge \overrightarrow{oM}\)

car nous avons montrer dans la composition des vitesses que \(\frac{d \overrightarrow{i}}{dt} = \overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{i}\),     \(\frac{d \overrightarrow{j}}{dt} = \overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{j}\),    \(\frac{d \overrightarrow{k}}{dt} = \overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{k}\)

 

\(\frac{d^2 \overrightarrow{oM}}{dt^2}\) = \(\overrightarrow{\Gamma_r(M)}\) + \(\overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{V_r(M)}\) + \(\overrightarrow{\Omega} \wedge \frac{d \overrightarrow{oM}}{dt}+\frac{d \overrightarrow{\Omega}}{dt} \wedge \overrightarrow{oM}\)

avec    \( \frac{d \overrightarrow{oM}}{dt} = \overrightarrow{V_r(M)} +  \overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{oM}\) (voir la composition des vitesses)

 \(\frac{d^2 \overrightarrow{oM}}{dt^2}\) = \(\overrightarrow{\Gamma_r(M)}\)\(\overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{V_r(M)}\) + \(\overrightarrow{\Omega} \wedge (\overrightarrow{V_r(M)} + \overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{oM})\) +  \(\frac{d \overrightarrow{\Omega}}{dt} \wedge \overrightarrow{oM}\)

 

\(\frac{d^2 \overrightarrow{oM}}{dt^2}\) = \(\overrightarrow{\Gamma_r(M)}\)\(\overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{V_r(M)}\)\(\overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{V_r(M)}\) + \(\overrightarrow{\Omega} \wedge (\overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{oM})\) + \(\frac{d \overrightarrow{\Omega}}{dt} \wedge \overrightarrow{oM}\)

 

\(\frac{d^2 \overrightarrow{oM}}{dt^2}\) = \(\overrightarrow{\Gamma_r(M)}\)\(\underbrace{2\overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{V_r(M)}}_{\overrightarrow{\Gamma_c(M)}}\) + \(\overrightarrow{\Omega} \wedge (\overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{oM})\) + \(\frac{d \overrightarrow{\Omega}}{dt} \wedge \overrightarrow{oM}\)

 

Nous arrivons a l'accélération absolue de M 'dans le repère OXYZ):

\(\frac{d^2 \overrightarrow{OM}}{dt^2}\) = \(\overrightarrow{\Gamma_a(M)}\) =  \(\overrightarrow{\Gamma_r(M)}\) + \(\overrightarrow{\Gamma_c(M)}\) + \(\underbrace{\overrightarrow{\Gamma_a(o)} + \overrightarrow{\Omega} \wedge (\overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{oM}) + \frac{d \overrightarrow{\Omega}}{dt} \wedge \overrightarrow{oM}}_{\overrightarrow{\Gamma_e(M)}}\)

 

 

En définitive:

\[\boxed{\overrightarrow{\Gamma_a(M)} = \overrightarrow{\Gamma_r(M)} + \overrightarrow{\Gamma_c(M)} + \overrightarrow{\Gamma_e(M)}}\]

avec:

  • \(\overrightarrow{\Gamma_c(M)} = 2 \overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{V_r(M)}\) l'accélération de Coriolis
  • \(\overrightarrow{\Gamma_e(M)} = \overrightarrow{\Gamma_a(o)} + \overrightarrow{\Omega} \wedge (\overrightarrow{\Omega} \wedge \overrightarrow{oM}) + \frac{d \overrightarrow{\Omega}}{dt} \wedge \overrightarrow{oM} \) l'accélération d'entrainement